‘Charmante pitbulls’: een impressie van de eerste teambijeenkomsten Stichting Presentie

Het begon met ‘professioneel rondhangen’ en ‘bewonderen en verwonderen’ op de themadag van 8 november (zie ook onze Nieuwsbrief Nr. 15 van december 2018).

Nu staat het presentietraject binnen ZorgWiel in het teken van verdiepende teambijeenkomsten. Om met elk team te bespreken wat de presentie daar, op maat, kan bieden. Ten tijde van het schrijven van dit stukje, zijn vier teams bezocht. We geven een korte impressie.

De algemene indruk na de teambijeenkomsten is dat we onder de indruk zijn en blijven van de lerende en open cultuur die we aantreffen. Het is mooi te zien hoe medewerkers van ZorgWiel bereid zijn om naar zichzelf en hun werk te willen kijken. Er zijn verschillende thema’s die de teams graag verder uit zouden willen werken. Voorbeelden hiervan zijn:

In één team ging het over de vraag hoe goed de medewerkers de bewoners eigenlijkkennen. Ze spraken over – zoals we dat in de presentie wel noemen – ‘wiens goed’ centraal staat: soms nemen medewerkers iets over van bewoners in plaats van aan te sluiten bij hun tempo. Nog meer ervaring opdoen met de vragen in de oefening, zoals we op de medewerkersdag deden, is welkom. Vragen stellen naar ‘het spoor van de bewoner’ kan zorgen voor nog betere aansluiting.

Een ander thema dat in de teambijeenkomsten aan de orde kwam, ging over professionaliteit. Wat noemen wij professioneel? Met hoeveel afstand of nabijheid ben je er voor bewoners? ‘We realiseren ons niet altijd wat wij betekenen in het leven van de bewoners’, zo zei één van de teamleden. Het is belangrijk om steeds te blijven reflecteren op je eigen emoties (wat kan je tonen, wat is nog passend in het relationeel werken?) en wat doe je als je het soms moeilijk hebt met het gedrag van een bewoner?

In de presentie praten we ook wel over het begrip ‘verstandig doormodderen’. Daarmee bedoelen we dat veel zorg niet zo planmatig en eenduidig is. Zeker als bewoners voor ons ‘moeilijk begrijpelijk gedrag’ vertonen, is de zorg vaak een kwestie van stapje voor stapje zoeken. Dat betekent niet dat je ‘zomaar wat doet’, want je houdt een duidelijke horizon voor ogen waar goede zorg uiteindelijk om draait. Dit zoekproces werd herkend in de teams: ‘Wij zijn charmante pitbulls, we houden vol.’

Zorg gaat niet alleen over het oplossen van zaken, maar bijvoorbeeld ook over omgaan met lijden of de eenzaamheid die sommige bewoners ervaren. Presentie kan helpen door vragen te stellen als: ‘wat staat er voor iemand op het spel? Waar verlangt iemand naar? Dat zijn vaak ander type vragen dan doorgaans gesteld worden.

In elk team gaat het gesprek over wat goede zorg eigenlijk is. Goede zorg ziet er niet altijd ‘functioneel’ uit, maar dat wil niet zeggen dat het geen zorg of niet ‘hard werken is’. Ook daar kan presentie behulpzame taal hanteren: juist samen even iets ‘gewoons’ doen (een spelletje, de kledingkast opruimen) kan een vorm van goede zorg zijn. Waarin je heel terloops dingen bespreekt (we noemen dat ‘verdunde ernst’) of laat zien in je doen en laten dat iemand de moeite waard is (‘uitdrukkingshandeling’). Op deze manier als team gaan nadenken over het werk is behulpzaam.

In bijna alle gesprekken ging het ook over de vraag ‘waar de zorg uiteindelijk voor bedoeld is’. In presentietaal heet dat ‘finaliseren’. Het is belangrijk om dit helder te krijgen, omdat je op deze manier goede keuzes kan maken in je werk of schaarse tijd goed kunt inzetten. De eerste reflecties hierop gingen van ‘thuis zijn, kunnen zijn wie ze willen zijn, tot ontplooien en ontwikkelen’.

In bijna alle teams zoeken medewerkers ook steeds naar de goede afstemming met ouders, passend bij de opzet en cultuur van ZorgWiel. Teams worden graag ‘gevoed’ om daar goed over na te denken. Goede zorg gaat dan ook om de vraag ‘wat staat er op het spel voor ouders?’ En hoe kunnen we hun zorgen, inbreng of moeiten begrijpen en goed met hen in gesprek blijven? En last but not least geldt dat ook voor het onderlinge leren. Medewerkers weten soms weinig van elkaar, hebben onuitgesproken verwachtingen of hebben – ook ZorgWielers zijn net mensen J- ook wel eens onderlinge irritatie. Hoe kunnen we ‘kritische feedback’ veranderen naar ‘samen lerend onderzoeken’?

Kortom, meer dan genoeg voer voor verdere reflectie en leerprocessen vanuit presentie. Tegelijk is de presentiebenadering geen ‘wonderpil’ voor alle worstelingen, vragen en problemen die complexe zorgpraktijken nu eenmaal vaak eigen zijn. Soms kunnen we, door met presentie aan de slag te gaan, ook zaken signaleren die op een andere manier moeten worden opgelost of aangekaart. Maar dat gaan we dan ongetwijfeld tegenkomen en samen aan. Per team bespreken we nu wat ze graag zouden willen, in welke frequentie en wanneer. En dat is de start van een leerproces-op-maat. Wij zien uit naar het vervolg!

Yvon van Noort & Judith Leest (Stichting Presentie)